De Eerste Bouw

Hoewel inmiddels de eerste afvallers zich aandienden vanwege de hoogte van de huur, startte in de zomer van 1909 de eerste bouw in de Moreelsestraat en de Jacob Obrechtstraat, en na diverse tegenslagen vond de oplevering plaats op 1 november 1910. De tweede bouw, aansluitend aan de eerste en eveneens van de architect Lippits, werd in 1913 opgeleverd.

Al in 1912 werd “Samenwerking” benaderd door de “Amsterdamsche Coöperatieve Keuken” (ACK) voor een keuken en restaurant in Amsterdam-Zuid en in 1913 door een groep van belangstellenden die voor alleenstaanden een gebouw wilde realiseren en daarvoor de hulp van “Samenwerking” inriep.
De financiering van deze plannen en van die van “Samenwerking” voor het uitbreiden van het “eigen” woningbezit stuitten op problemen. Na de moeizame financiering van de eerste twee bouwen zocht men naar andere oplossingen. Eind 1916 diende “Samenwerking” een verzoek in bij de gemeente voor financiering van een derde bouw: ongeveer achthonderd woningen voor gezinnen en alleenstaanden en een buurtkeuken. Dit verzoek resulteerde in een subsidieregeling die vergelijkbaar was met de regeling in de zin der wet voor woningbouwverenigingen.
Doordat de bouwkosten door de Eerste Wereldoorlog sterk gestegen waren, duurde het nog tot 1919 voordat ook hiervoor een oplossing was gevonden. “Samenwerking” ontving een rentedragend voorschot van vier miljoen gulden en een bijdrage voor gestegen bouwkosten à fonds perdu van een miljoen gulden. Nog eens drie miljoen gulden werd à fonds perdu via de gemeente door het rijk beschikbaar gesteld. Deze mogelijkheden werden “Samenwerking” geboden, omdat de vereniging met de eerste en de tweede bouw had bewezen op eigen kracht iets te kunnen bereiken dat als voorbeeld voor anderen kon dienen.

De hiermee gefinancierde derde bouw tussen Roelof Hartstraat. Joh.M. Coenenstraat, Reynier Vinkeleskade en Hobbemakade van de architecten Lippits en Van Epen werd gevolgd door een vierde bouw van de architecten D.F. Slothouwer voor het bouwblok aan de Frans van Mierisstraat/Banstraat/Nicolaas Maesstraat en J.F. Staal jr. voor het bouwblok aan de Joh.M. Coenenstraat/Bartholomeus Ruloffsstraat/Bronckhorststraat.
In de derde bouw haakten achtereenvolgens Lippits en Van Epen af. Voor het gedeelte aan het Roelof Hartplein werd vervolgens de architect B. van den Nieuwen Amstel aangetrokken. Daar verrees een complex met een appartementengedeelte voor de vereniging “Het Nieuwe Huis” en een restaurant van de Amsterdamsche Coöperatieve Keuken. Een keuken voor het verspreiden van maaltijden, wens van de ACK, leed schipbreuk door de verwachte overlast. Inpassing in het plan met een oplossing voor de verwachte overlast bleek te problematisch. Naast de nieuwbouw aan het Roelof Hartplein is nog een bouwblok aan de Joh.M. Coenenstraat gerealiseerd van de architect B. van den Nieuwen Amstel.
De derde bouw verliep overigens niet zonder problemen. Aangezien de aangetrokken aannemer geen kans zag het werk geheel te realiseren, heeft “Samenwerking” het heft in eigen hand genomen en het werk in eigen beheer uitgevoerd. Op een gegeven moment werd het project beschouwd als een van de grootste in eigen beheer uitgevoerde projecten in den lande. Het werk werd bestierd vanuit een enorme bouwkeet op de plaats waar nu het plantsoen van de Harmoniehof is te vinden. Tegelijkertijd streefde “Samenwerking” ernaar ook op ander gebied een voorbeeldfunctie te vervullen. Een tentoonstelling in het Stedelijk Museum over de inrichting van de woningen van “Samenwerking” en vergelijkbare woningen was hiervan het resultaat.
Daarnaast hield “Samenwerking” de staat van de woningen nauwlettend in de gaten. Wijzigingen aan de woningen werden bestreden als aantastingen van de architectuur.
Ook de omgeving van de woningen kreeg aandacht: de aanleg van het plantsoen Harmoniehof, het gebruik respectievelijk misbruik van dit plantsoen, de inrichting van de gemeenschappelijke tuin tussen de Roelof Hartstraat en de Gerard Terborgstraat, de inrichting van de privé-tuinen, het schilderwerk van de transformatorhuisjes en dergelijke.

naar boven